چهار انگشت جهت قرحه نمودن موضع آن و رفع آن علت از مجربات گفته‌اند و ضماد مدقوق برگ شاخ اقسام زيتون را نيز در اين امر مجرب دانسته‌اند و رطوبتى كه از شاخ تازه آن كه در حين سوختن برمىآيد جهت جرب و سبوسه سر و قروح آن و نطول طبيخ همه اجزاى آن جهت صداع و شقيقه و دوار و پاشيدن آن در خانه‌ها جهت گريزاندان هوام و نگاه داشتن عصاى چوب آن جهت قبول عامه و قضاى حوايج و بركت مؤثر است و ضماد و رماد آن با عسل و آب ثمر آن جهت داء الثعلب و داء الحيه و سعفه و جوششها نافع و مضمضه با آب و نمكى كه زيتون در آن خيسانيده باشند جهت استحكام دندان و لثه مفيد و صمغ آن در صورت شبيه به سقمونيا و مايل به سرخى است . طبيعت آن : در اول گرم و در دويّم خشك . افعال و خواص آن : در تقويت ذهن قوىتر از كندر و جهت سعال مزمن و اخراج بلغم و رفع رطوبات جراحات و با مرهمها جهت رويانيدن گوشت مؤثر و صمغ برّى آن قوىتر و مدر بول و حيض و حمول آن جهت جرب متقرح رحم و سنون آن جهت تسكين درد دندان كرم خورده مفيد و عصاره برگ زيتون كه برگ آن را بكوبند و بر آن شراب و يا آب بپاشند و بفشارند و بگذارند تا منعقد و خشك گردد جهت سيلان رطوبات و نشف آنها بهتر از ساير ادويه است . زيتون الماء زيتونى است كه نزديك آبها رويد در جميع افعال ضعيف‌تر از ساير انواع و بعضى گويند زيتونى كه در آب و نمك پرورده باشند مسمى به زيتون الماء است . زيت به فتح زاى و سكون ياى مثناة تحتانيه و تاى فوقانيه . ماهيت آن : روغن زيتون است و از مطلق آن مراد زيت عذب است كه از زيتون رسيده گيرند و مغشوش و غير مغشوش مىباشد و علامت غير مغشوش آن آنست كه اجزاى آن زود بر سطح بدن منتشر گردد و از هم منقطع نگردد به خلاف مغشوش . طبيعت آن : در دويّم گرم و با يبوست و قبض و قول به رطوبت آن بىاصل و مغشوش آن كه در آب گرم ريزند و خوب برهم زنند و بگذارند تا بالاى آن آب آيد و سرد گردد و بردارند گرمى آن كمتر و الطف و بىلذع . افعال و خواص آن : آشاميدن چهارده مثقال آن با يك رطل آب و يا با ماء الشعير مسهل قوى و جهت درد اعضا و عرق النساء و با شراب و آب گرم جهت رفع قولنج و مغص و اخراج كرم معده و تفتيت حصات و ادرار بول و عرق و اوجاع مفاصل و عرق النساء و ورك و غيرها و قى كردن با آن جهت دفع سميت ادويه و حقنه با آن جهت رفع قولنج ورمى و سدى و درد كمر و مفاصل و عرق النساء و تدهين بدان جهت اوجاع بارده و با مرهم‌ها جهت التيام و اصلاح زخم‌ها مفيد . مقدار شربت آن : تا هفت مثقال و چون يك سال از ساختن آن بگذرد و بعضى گويند چون شش سال بگذرد آن را زيت العتيق نامند . طبيعت آن : گرم‌تر از غير عتيق آنست . افعال و خواص آن : محلل و ملين طبع و بشره و مصلح ادويه و مضعف قوّتهاى آنها و مانع جمود اعضا و رافع ضرر سرما و اكتحال آن مقوى بصر و رافع بياض رقيق و جرب و سلاق و در نزول آب قايم مقام قدح و چون گرم نمايند و بر موضع عقرب گزيده بمالند تسكين الم آن دهد و چون زيت تازه را بجوشانند تا به نصف رسد بدل عتيق مىگردد و آنچه از هفت سال بگذرد بهتر از روغن بلسان يافته‌اند و هر چند كهنه‌تر شود قوىتر مىگردد و گويند تا چهل هزار سال قوّت آن باقى مىماند و چون زيت را با هم وزن آن آب بجوشانند تا آب بسوزد و همچنين تجديد كنند تا شصت مرتبه پس آن روغن را چندان بجوشانند تا به نصف رسد به مراتب شتى بهتر از روغن بلسان دانسته‌اند و از اسرار عجيب شمرده‌اند و آنچه از زيتون نارسيده گيرند آن را زيت الانفاق نامند و بهترين آن آنست كه بىلذغ و حدت باشد . طبيعت آن : معتدل و با قوّت قابضه و گويند در آخر اول سرد و خشك . افعال و خواص آن : مسمن بدن و مقوى لثه و دندان و اعضا و موافق معده و صاف كننده اخلاط و مفتح سدد و قاطع عفونت و مانع ادرار و عرق و جهت تفتيت حصات و ادرار بول نافع و مغسول آن موافق درد اعصاب و مواد حاره و نيكو كردن رنگ رخسار و گويند چون بيست و دو درم آن را با مثل آن عسل و ثلث آن كندر و روغن شونيز بالمناصفه در حمام سه روز بياشامند و در آن روز آب سرد نياشامند از جميع دردهاى بارده و خدر و فالج و امثال آنها نجات يابند و پيران چند ساله را باعث هيجان شهوت باه شود و مجرب دانسته‌اند و دهن زيتون متعفن يعنى دهنى كه از زيتون متعفن گيرند مولد خلط فاسد و بسيار مبخر و مولد حكه ، مصلح آن شربت بنفشه و دهن زيتون برّى را در ساير افعال و خواص قايم مقام روغن گل سرخ دانسته‌اند و رادع و مبرد و مانع عرق و حافظ سياهى موى و انتشار آن و مقوى دندان متحرك و مانع سيلان رطوبات لهات و قاطع خون لثه است و جمعى مطلق روغن زيتون را در افعال مذكوره نافع مىدانند و مخصوص به نوعى دون نوعى ندانسته‌اند و تدهين بدان هر روز مانع پيرى و نيكو كننده موى و مانع اسقاط آن و قاطع تعفن